De weg naar een dertigurenweek, concreet en overtuigend (debat op PVDA - 1 Meifeest in Leuven)

Het debat over de dertigurenweek in de tent op het De Decker-Remyplein, was erg boeiend, concreet en daardoor overtuigend. Met gemeende dank aan de sprekers: politicoloog Olivier Pintelon van denktank Minerva, Merel Terlien van Furia, het vroegere V.O.K. (VrouwenOverlegKomitee) en Maartje De Vries van Marianne, de vrouwenorganisatie van de PVDA.

Moderator Wouter Vanduffel (Comac) trok het debat op gang met de vraag aan de panelleden waarom een dertigurenweek echt nodig is?

“In de eerste plaats om de gendergelijkheid te realiseren, stak politicoloog Olivier Pinleton van wal. Sinds de jaren zeventig is de vrouw meer en meer uit werken gegaan. Sinds die periode kennen we de 40-urenweek of de 38-urenweek. Maar sindsdien is er een stilstand op dat vlak. Lange werkweken gecombineerd met gezinstaken maakten dat er steeds meer druk op de vrouwen kwam om deeltijdse banen te aanvaarden. In Nederland werkt nu al 70% van de vrouwen deeltijds! Die tijdsdruk is reëel. Bekijk het vanuit het gezin. In de jaren 50 werkte een arbeider gemiddeld 57 uur en een bediende 55 uur. Maar dan in de situatie dat de man de enige kostwinner was en de vrouw voor het huishouden zorgde. Nu werkt de man 38 en de vrouw 30 uur: samen bijna 70 uur per week als gezin. Dus meer dan in de jaren 50 van vorige eeuw.

Mijn tweede argument pro-30urenweek is de gezondheid. De toename van het flexibel werk weegt op de gezondheid van de werknemers, denk maar aan het toenemend aantal langdurige zieken. Het recente experiment met arbeidsduurverkorting (ADV) in Zweden (van 38 naar 30 uren) liet een spectaculaire verbetering van de gezondheidssituatie van de werknemers zien. Een derde reden is de werkherverdeling, sommigen werken nu heel veel, terwijl vele werklozen uitgesloten worden van werk. Daar kan ADV wat aan doen en tenslotte is er de betere work life balance. De mensen gaan met een 30urenweek een meer evenwichtig leven hebben en meer mogelijkheden hebben om hun leven creatiever te organiseren.“

Merel Terlien van Furia vertelde ons dat het VOK al in de jaren 70 voor ADV pleitte. “Nu is er wel een soort ADV doorgevoerd, maar een waar we kritiek op hebben. Want voor veel gezinnen is de 1 ½ baan de norm: de man werkt voltijds en de vrouw halftijds. Een 30urenweek is ook superlogisch. Net nu de wet Peeters de andere richting uitgaat. De besparingen die de regering doorvoerde in de bijspassingen voor de onvrijwillig deeltijds werkenden treft vooral vrouwen. Het is vooral in de sectoren van de warenhuizen en de schoonmaak dat veel vrouwen het slachtoffer van deze maatregel zijn. Het is absoluut onlogisch dat sinds 1995 de productiviteit met 18% is gestegen en dat men toch meer is gaan werken. We hebben de vakbonden nodig om een dertigurenweek te bekomen. Werkgevers hebben er mee voor geijverd dat het huidige model van anderhalve baan per gezin – wat eigenlijk arbeidsduurverkorting op individuele basis is – zo breed verspreid geraakte. Dit model, dat haar wortels heeft in het vrouw aan de haard ideaal, is er niet gekomen op vraag van de vakbonden en de vrouwenbeweging. ”

Maartje De Vries stelde dat de PVDA sterk inzet op een kortere werkweek, om tot een verdeling van het werk te komen, maar ook van de rijkdom. Ze haalde de steeds weerkerende argumenten van de regering en de patroons onderuit dat zo'n ADV met loonbehoud onhaalbaar zou zijn omdat het de economie en de competitiviteit van de ondernemingen kapot zou maken. “Dit soort argumenten is meer dan honderd jaar oud. De economie zou kapot gaan bij het verbieden van de kinderarbeid, zou opnieuw ten onder gaan wanneer men 40 uur per week zou gaan werken, enz... En telkens klopte het niet. Dat de werkdruk voor steeds meer mensen onhoudbaar wordt, zien we in de enorme stijging van het aantal dertigplussers die langdurig ziek worden. Ook een goeie work life balance is maatschappelijk erg belangrijk om de betrokkenheid te vergroten. Gun de vrouwen de tijd en hun maatschappelijk leven en de deelname aan de democratie krijgt een enorme boost.”

De nanny van Van Eetvelt

Van de kant van de ondernemers hoort men vaak dat de toename van de burn-outs bij werknemers niets te maken heeft met het veranderde werk dat ze doen, maar met alles wat ze daarbuiten nog doen.

Olivier Pintelon: “Van Eetvelt onderschat hoe schaars de vrije tijd is voor de werkenden en voor de kinderen. Men heeft berekent dat het werk en wat er bij hoort – de verplaatsingen onder meer – 50 tot 60 uur per week in beslag nemen. Tegelijk heeft de afbouw van de publieke sector ook de druk verhoogt, door de wachtlijsten die er bijgekomen zijn voor kinderopvang e.d. Van Eetvelt heeft mooi praten, hij heeft een goed inkomen en kan daardoor veel werk thuis uitbesteden. De profeten van het langer werken zijn zelf mensen die behoorlijk rijk zijn, die een nanny voor hun kinderen kunnen betalen, en zo meer. Het is totaal onbegrijpelijk dat die bubbel in de media niet doorprikt wordt.”

Merel Terlien: “Ze beweren dat de doorvoering van een dertigurenweek te duur zou zijn, maar dat klopt niet. Men moet ook de kwaliteit van de dienstverlening in rekening brengen en de gezondheidstoestand van wie er werkt”.

Maartje De Vries: “Inderdaad het experiment van het rusthuis in Zweden zegt ons meer dan alleen dat het meer kost. Het is inspirerend want dit experiment werd wetenschappelijk op verschillende terreinen opgevolgd. Men vergeleek de situatie met die in een rusthuis waar men geen ADV had doorgevoerd. Wat bleek: het aantal ziektedagen van het verzorgend personeel daalde bij het rusthuis met ADV, de mensen werkten aangenamer samen, er waren minder overuren, minder interims, want het personeel viel minder uit door ziekte. En er kwamen ook jobs bij. Men heeft uitgerekend hoeveel zo'n bijkomende job dan kostte: dat was 12.000 euro/jaar. Terwijl de bijkomende jobs die de regering met de taxshift realiseert 75.000 euro/jaar kost! Wat een verschil!”

Olivier en Merel gaan verder in op het experiment in Zweden. Merel bekritikeert het beeld dat in een aantal Vlaamse media daarvan gegeven werd, alsof het experiment mislukt zou zijn. Olivier onderstreept dat de experimenten over ADV verder gezet worden: “Het is ook fake news wat sommige media schreven dat het experiment in Zweden gesloten is. Zweden heeft bewezen dat het experiment geslaagd is en er wordt nu overal verder geëxperimenteerd. En niet alleen in Zweden, maar ook in Finland zijn er proeven met ADV aan de gang. Zo heeft onder meer Toyota in het Zweedse Göteborg haar ploeg van 8 uur vervangen door twee ploegen van zes uur. De meerkost van de zes uren (betaald als 8 uur) wordt er volledig terugverdiend door de betere dienstverlening die er voor de klanten ontstaan is. In plaats van een gesloten en mislukt experiment is Zweden integendeel een inspiratiebron en startpunt voor verdere proeven.”

Totaal onlogisch: sinds 1993 werken we terug langer

Is er met de budgetcrisis nog wel ruimte voor een arbeidsduurverkorting, vroeg de moderator aan het panel.

Maartje De Vries: “Sinds 1993 is de arbeidstijd terug toegenomen, maar steeds minder van die opbrengst komt naar ons toe.” Olivier Pintelon vult aan: “De productiviteit stijgt jaarlijks met 1 à 1,5%. ADV is dus volstrekt realistisch, binnen twintig jaar zal een dertigurenweek de normaalste zaak van de wereld zijn...”

Merel Terlien verwijst naar de 35urenweek in Frankrijk: “Daar is er de 35urenweek al jaren geleden doorgevoerd en ze blijft. Het is nodig dat de vakbonden hier te lande mee betrokken worden en ik pleit om met kleine stappen vooruit te gaan. Met het V.O.K. pleitten we al sinds de zeventiger jaren voor een arbeidsduurverkorting en we zijn blij dat onze eis nu mee ondersteund wordt door Femma en Marianne. Furia pleit ook voor flankerende maatregelen zoals het recht op kinderopvang, zodat ouders steeds terecht kunnen voor opvang voor hun kinderen.“

Ook Maartje de Vries is voor concrete stappen naar zo'n 30urenweek: “De PVDA is een grassrootspartij, wij willen dat er ook in België experimenten zoals in Zweden worden opgezet. Zo pleiten we bijvoorbeeld voor de invoering van een extra rimpeldag voor zestigplussers in de zorg, dan komt men voor die cathegorie dicht bij een dertigurenweek.”

Merel Terlien: “Het is werkelijk stuitend dat er zo'n toename is van langdurig zieken. Het systeem van nu is vroeg of laat niet meer houdbaar. Dus volop akkoord met experimenteren.” Vanuit het panel werd wel onderstreept dat de realisatie van een algemene dertigurenweek wel even kan duren.

“De eis voor de achturige werkdag werd nog in de negentiende eeuw gesteld en is er in België pas gekomen in 1921.”

Olivier Pintelon: “Ook in andere landen beweegt er wat: zo belooft Jeremy Corbin in Groot-Brittannië vier extra-vakantiedagen.”

Te beginnen met woensdagnamiddag

Het panel besloot met enkele voorstellen hoe zo'n 30urenweek er in de praktijk kan komen.

Daarbij werd gewezen op het onlogische dat schoolkinderen woensdagnamiddag vrijaf hebben, terwijl hun ouders moeten werken en met het probleem van de opvang zitten. Hetzelfde met de zomervakanties. Merel Terlien: “En ik denk aan het succes van allerlei zomerkampen, waar ouders snelsnel willen voor inschrijven, gewoon omdat ze zelf geen twee maanden verlof hebben en van alles moeten organiseren om voor opvang te zorgen.” De wekelijkse werktijd – of jaarlijkse werktijd als we met verlofdagen tellen – is niet meer afgestemd op het reële maatschappelijk leven. Olivier: “Daarom zou het een eerste stap zijn om bijvoorbeeld te beginnen met de woensdagnamiddag als arbeidsduurvermindering te gaan instellen en zo al een 34urenweek te realiseren. ”

Olivier Pintelon zette tenslotte ook vraagtekens achter de wijdverspreide opvatting dat de vakbonden en de werknemers zelf eerder voor loonopslag dan voor arbeidsduurverkorting zouden kiezen. “In Oostenrijk viel het op dat mannen en dertigers kozen voor minder werken eerder dan voor een loonsverhoging.”

Dat de regering op veel weerstand stuit bij haar politiek van arbeidsduurverlenging werd nog onderstreept door Tine Van Rompuy (vroeger syndicaliste van de non-profit) vanuit het publiek: “De rimpeldagen in de non-profit zijn er gekomen door een lange en volgehouden strijd. En Maggie De Block zal het niet halen om die rimpeldagen terug af te pakken!”

En zo werd een boeiend en inspirerend debat besloten. Een geslaagd initiatief om zo'n debat ook op het 1-meifeest op het De Decker-Remyplein Leuven te organiseren.

Free Van Doorslaer

Foto's:Raf Degeest