'Overbevolking van de gevangenissen', geslaagde discussieavond van Comac-Leuven.

Hoewel ik qua leeftijd zeker niet tot de doelgroep behoorde, was ik er toevallig bij omdat een van de deelnemers aan het panel familie van mij is en ik hem wat wegwijs maakte in het Leuvense. Ik ben blijven zitten want het thema van het debat interesseerde mij enorm omdat ik beroepshalve vele jaren om, rond en in gevangenissen heb gewerkt.

De avond was echt interessant, er kwamen veel studenten opdagen, er was veel aandacht en er werd een spervuur van vragen gesteld.

Dit was nu eens niet het verhaal van een directeur over 'zijn' gevangenis of van een prof die het toch allemaal veel beter weet. Dit was een confrontatie met de realiteit van cipiers (penitentiair beamten) en vakbonden, van hulpverleners, van gedetineerdenden.

Enkele bedenkingen achteraf, denksporen als aanzet om het debat verder te zetten...

De doorsnee gevangene is man, jong, vaak allochtoon en komt uit een achtergesteld milieu. Dikwijls heeft hij geen werk, geen vast inkomen, zelfs geen vaste woonplaats. Ook lezen en schrijven gaat vaak moeizaam.

Hoe groter de kloof tussen arm en rijk, hoe meer overlast en 'criminaliteit' in de maaschappij.

Waarom doet de overheid  zo weinig om sociale achterstand weg te werken als deze sociale achterstand juist een grote oorzaak is van de overbevolking van de gevangenissen?

De instroom in gevangenissen verminderen betekent in de eerste plaats werken aan de maatschappij, d.w.z. in de buurten, scholen, de werkpaatsen.

Iedereen kansen geven, niemand laten vallen..., steeds opnieuw proberen.

Iemand van zijn vrijheid beroven kan eigenlijk alleen omdat hij een 'gevaar' uitmaakt en is pas dan een oplossing als eerst al het ander mogelijke werd geprobeerd en mislukte, bijvoorbeeld dienstverlening,  herstelbemiddeling, probatie, electronisch,toezicht enz. Dan nog moet de periode van detentie zo kort mogelijk worden gehouden en moet de opsluiting in menselijke  omstandigheden gebeuren.

Hoe wil men mensen 'verbeteren' en terug klaar maken voor de maatschappij als er nog niet voor iedereen een fatsoenlijk bed is en men opgesloten zit met twee, drie of vier in veel te kleine cellen waar men soms slechts één maal per dag uit mag om 'gelucht' te worden? Hoe verbitterd voelt men zich dan wanneer men eindelijk 'gelost' wordt?

Zou het  misschien de bedoeling kunnen zijn dat mensen 'beter' uit de gevangenis  komen?

Dan is in elk geval een andere aanpak nodig.

Waarom de gevangenisstraf  verzwaren door allelei nutteloze en vervelende 'bijwerkingen'. De vrijheidsbeneming op zich is de straf en het is een zware straf. Voor het overige lijkt het mij het best dat de de gedetineerde zijn rechten als burger en dus ook zijn waardigheid als mens  behoudt. Waarom geen loon naar werk? Waarom geen sociale zekerheid (ziekteverzekering, pensioen enz.)?

Het probleem zal zeker niet opgelost worden enkel door gevangenissen bij te bouwen, op de kortste keren zullen deze immers ook (té) vol zitten.

De hulpverlenig in de gevangenissen is momenteel ruimschoots onvoldoende. De psychosociale diensten hebben hun handen vol met rapportage opdrachten voor justitie, en het is bovendien zeer moeilijk een vertrouwensrelatie op te bouwen met iemand die deze verplichting heeft tot verslaggeving.

De hulpverlenings- en vormingsdiensten van de Gemeenschappen (diensten geestelijke gezondheid, justitieel welzijnswerk, centra algemeen welzijswerk, vdab...) zijn in vele gevangenissen volstrekt onbereikbaar voor de meeste gedetineerden.

En wat te denken van het bijzonder trieste lot van een vergeten groep 'geïnterneerden' in gewone gevangenissen, geesteszieke mensen die verzorging behoeven?

Hoe gebeurt de opvolging en begeleiding van (voorwaardelijk) invrijheidgestelden?

Dit zijn slechts enkele grove bedenkingen waarmee ik vooral bedoel dat alleen gevangenissen bijbouwen geen oplossing zal zijn voor de criminaliteit in dit land.

De plannen van justitie om de bouw ervan gedeeltelijk in privé handen geven is bovendien bedenkelijk, omdat de zorg voor mensen een overheidsopdracht is en nooit een winstgevend bedrijf mag worden.

Tot slot wil ik  hier ook benadrukken dat heel veel personeel van de gevangenissen (cipiers, hulpverleners en anderen) zeer hard werken, deskundig, geëngageerd en met een grote inzet.

Het is belangrijk dat ook dit  gezegd en herhaald wordt.

Aan het beleid om de structurele antwoorden te geven op de grote en aanslepende vragen omtrent detentie.

Aan ons allemaal om daar verder over na te denken?